پذيرا شدند ) و به اين ترتيب بدون توجه آنان را پرستش كردند » ( 1 ) . نظير همين معنى با تفاوت مختصرى در روايات ديگر نيز وارد شده است : از جمله در روايتى از امام صادق ع مىخوانيم : من اطاع رجلا فى معصية فقد عبده : « كسى كه انسانى را در معصيت پروردگار اطاعت كند او را پرستش كرده » ( 2 ) ! و در حديث ديگرى از امام باقر ع آمده است : من اصغى الى ناطق فقد عبده ، فان كان الناطق يؤدى عن اللَّه فقد عبد اللَّه ، و ان كان الناطق يؤدى عن الشيطان فقد عبد الشيطان : « كسى كه به سخنگويى گوش فرا دهد ( و سخنش را بپذيرد ) او را پرستش كرده ! اگر ناطق حكم خدا را مىگويد : پرستش خدا كرده ، و اگر از سوى شيطان سخن مىگويد پرستش شيطان كرده است » ! ( 3 ) در آيه بعد براى تاكيد بيشتر و بيان آنچه وظيفه فرزندان آدم است مىفرمايد : « آيا من به شما عهد نكردم كه مرا بپرستيد و از من اطاعت كنيد كه راه مستقيم همين است » ( * ( وَأَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ ) * ) . از يك سو پيمان گرفته كه اطاعت شيطان نكنند ، چرا كه او دشمنى و عداوت خود را از روز نخست آشكار ساخته ، كدام عاقل به فرمان دشمن ديرينه و آشكارش ترتيب اثر مىدهد ؟ و در مقابل پيمان گرفته كه از او اطاعت كنند ، و دليلش را اين قرار مىدهد كه « صراط مستقيم همين است » و اين در حقيقت بهترين محرك انسانها است ، چرا كه فى المثل هر كس در وسط بيابان خشك و سوزانى گرفتار شود و جان خود

--> ( 1 ) وسائل جلد 18 صفحه 89 ( ابواب صفات القاضى باب 10 ) حديث 1 . ( 2 ، 3 ) وسائل جلد 18 صفحه 91 ( ابواب صفات القاضى باب 10 ) حديث 8 و 9 .